مروري بر عملکرد اقتصادی دولت نهم

 

                            محمدجواد اخوان

 

احتمالا شما هم اين جمله‌ي معروف نفت بر سر سفره‌ي مردم را شنيده‌ايد. برخي رسانه‌ها اين جمله را به رييس جمهور نسبت مي‌دهند. در اين نوشتنار قصد داريم بدون توجه به اين كه اين جمله جزو شعارهاي دولت بوده يا نه به بررسي تحقق يا عدم تحقق اين جمله بپردازيم.

دولت نهم با شعار محوری عدالت و تبدیل کردن آن به گفتمان غالب در جامعه به جای اصلاحات، نیمی از عمر خود را پشت سر گذاشته است.گفتمان عدالت برگرفته از فرمایشات مقام معظم رهبری و مطالبات عامه مردم بوده و دولت اصولگرا سعی کرده است در ابعاد مختلف آن را عملیاتی نماید.

الف)راهکارهای بهبود وضعیت اقتصادی

یکی از کارهای مفیدی که در دولت نهم صورت پذیرفت، تدوین راهکارهای کلان در ابعاد مختلف سیاسی، اصلاح ساختار و مدیریت، فرهنگی – اجتماعی، علمی و فن آوری، امنیتی، اطلاعاتی، قضایی، داخلی و خارجی و اقتصادی بوده است. در بعد اقتصادی دولت 58 راهکار تدوین و براساس آنها برنامه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی خود را تنظیم نموده است که مهمترین آنها عبارتند از:

1-کاهش نرخ تورم و نرخ سود بانکی با هدف افزایش قدرت خرید مردم و تقویت تولید بعنوان سیاست محوری دولت.

2- هدف‌مند کردن یارانه‌ها بنفع اقشار ضعیف.

3- اعمال مدیریت برای کاهش هزینه‌های دولت.

4- رفع موانع تولید داخلی و امکانپذیری تولید رقابتی مبتنی بر نوآوریهای فناوری.

5- ارتقاء امنیت سرمایه‌گذاری و پشتیبانی از سرمایه‌گذاریهای خطرپذیر.

6- حمایت از مراکز کارآفرینی، مراکز رشد و پارک‌های علمی و تحقیقاتی، شهرک‌ها و نواحی صنعتی.

7- افزایش تعرفه برای محصولاتی که تولید داخلی آن برای بازار مصرف کشور کافی است.

8- تنظیم روابط تجاری با کشورهای خارجی براساس سطح و کیفیت روابط سیاسی.

9- حمایت از توسعه صادرات برای تقویت تولید داخلی.

10- ترویج استفاده از محصولات داخلی در دستگاههای دولتی.

11- تقویت و حمایت از توسعه صنایع کوچک دستی بویژه فرش و صنایع تبدیلی.

12- توسعه بازار بورس بعنوان یکی از منابع اصلی تأمین و تولید سرمایه.

13- حمایت از بخش کشاورزی از طریق تسهیلات بانکی با کار مزد کم.

14- حمایت از توسعه شرکت‌های تعاونی و شرکت‌های سهامی عام فراگیر و همچنین توسعه.

15- توازن مناطق مختلف کشور با هدف تأمین عدالت.

16- جلوگیری از اسراف و تبذیر منابع دولتی و اشرافیت دولتی.

17- اختصاص درصدی از موجودی حساب ذخیره ارزی(نفت) به منظور عمران استانها.

18- مقابله با انحصارات و امتیازات ویژه.

(افزایش تولید فرآورده‌های نفتی در داخل با احداث پالایشگاه جدید.)

19- ممنوعیت فعالیت‌های اقتصادی برای کارکنان دولت بویژه مسئولین.

20- توسعه صندوقهای قرض الحسنه همراه با قانونمندی.

ب) مهمترین شاخص‌های عملکرد اقتصادی دولت در سالهای 84 و 85

1)واردات و صادرات

واردات کشور در آخرین سال دولت آقای خاتمی، یعنی سال 83، 4/35 میلیارد دلار بوده است که نسبت به سال قبل از آن 33% رشد داشته است. میزان واردات در سال 84 به 7/39 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال 83، 3/12 درصد رشد داشته که در مقایسه با رشد سال قبل، در واقع میزان یک سوم سال قبل بوده است. این رقم در سال 85 با 1/4 درصدی به 4/41 میلیارد دلار رسید و در مقابل صادرات با رشد سریع در حال افزایش بوده است.

صادرات غیرنفتی کشور در سال 83، رقم 6/7 میلیارد دلار بوده که در سال 84 با 46% رشد به 1/11 میلیارد دلار و در سال 85، این رقم به 3/16 میلیارد دلار رسید که نشانگر جهشی سریع در صادرات غیرنفتی کشور است که بدون برنامه‌ریزی صحیح و مدبرانه دولت نهم می‌باشد.

2) سهم نفت در بودجه کشور

از موفقیت‌های اقتصادی دولت اصولگرا، کاهش چشمگیر وابستگی بودجه‌ی کشور به درآمدهای نفتی است.

سهم نفت در بودجه سال 83 حدود 63% بوده است که در سالهای 84 و 85 این رقم به 52% رسیده است. یعنی اتکای بودجه عمومی کشور به درآمدهای نفتی در دولت نهم نسبت به آخرین سال دولت اصلاحات 11% کمتر شده است کاهش وابستگی بودجه عمومی به درآمدهای نفتی از اهداف مهم چشم‌انداز 20 ساله و برنامه چهارم توسعه کشور می‌باشد. پيش‌بيني مي‌شود در سال 86 نیز سهم نفت در بودجه عمومی با کاهش چشمگیر مواجه شود.

3) نرخ بیکاری

نرخ بیکاری در سالهای 83 تا 85 به ترتیب 3/12، 5/11 و 3/11 بوده است. گرچه بیکاری از بین نرفته، اما با توجه به اینکه دولت نهم 5/3 میلیون نفر بیکار را از دولت قبلی تحویل گرفته و هر سال حداقل یک میلیون نفر متقاضی جدید برای کار اضافه می‌شود، دولت نهم توانسته است قدمهای مثبتی در کاهش آمار بیکاری و نرخ بیکاری بردارد. به اعتقاد دولت نرخ 3/11 درصدی باز هم نرخ بالایی است و امیدوار است با توسعه کارگاههای زود بازده نرخ بیکاری در سال 86 و 87 را بشدت کاهش دهد.

4) نرخ تورم

در چندماهه‌ي اخير سحن از تورم بسيار است. علی‌رغم اینکه برخی تریبون‌های مخالف دولت، براساس چند قلم کالای مشخص مانند مسکن، آهن آلات و غیره، 23 درصد و بالاتر را اعلام می‌کنند، اما با توجه به اینکه نرخ تورم همواره براساس میانگین 310 کالای مشخص سنجیده می‌شود و متولی رسمی سنجش نرخ تورم بانک مرکزی می‌باشد و رئیس و مسئولین تراز اول بانک مرکزی همانهایی هستند که در دولت قبل بر سرکار بوده‌اند، نرخ تورم از 81 تا 85 مطابق گزارش بانک مرکزی 7/15، 2/15، 1/12 و 6/13 درصد بوده است. میانگین نرخ تورم در 8 ساله دوران خاتمی 76/15 و 8 ساله دوران هاشمی 26/25 درصد بوده است. در حالی که میانگین تورم در 2 سال عمر دولت نهم 58/12 درصد می‌باشد و این امر نشانگر موفقیت نسبی دولت اصولگرا در کاهش نرخ تورم است گرچه خود دولت به این حد راضی نبوده و درصدد است علیرغم همه کارشکنی‌ها و تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران برای کاهش بیشتر آن برنامه‌ریزی و اقدام اصولی نماید. درباره افزایش سرسام آور قیمت مسکن و آهن آلات ناگفتنی‌های زیادی است که فعلاً مصلحت نظام اقتضای آن را ندارد که مسببین واقعی آن به مردم معرفی شوند.

 

5) سرمایه‌گذاری خارجی

دولت نهم با رفع موانع سرمایه‌گذاری خارجی توانسته است تحریم‌های نظام سلطه را پشت سرگذاشته و میزان سرمایه‌گذاری خارجی که در سال 83، 2/7 میلیارد دلار بوده است را به میزان 3/10 میلیارد دلار در سال 85 برساند و در سال جاری نیز با شیب چشمگیری در حال افزایش است.

6) خدمات دولت به اقشار ضعیف در بخش مسکن

دولت به منظور ساخت مسکن برای اقشار مستضعف منابع مالی را در سال 86 به نسبت سال قبل 3 برابر نموده و در تلاش است با حذف قیمت مسکن از هزینه‌ها، قیمت مسکن را متعادل نماید.

تنها در سال 85، دولت توانست 200 هزار مسکن روستایی بسازد که برابر با مسکن ساخته شده برای روستائیان در 10 سال قبل از آن بوده است و برای ساخت 300 هزار مسکن روستایی در سال جاری برنامه‌ریزی کرده است.

7)جایگزینی خودروهای فرسوده

در حالی که در 8 سال دولت خاتمی فقط 40 هزار خودروی فرسوده آن هم با وام 5 میلیون تومانی با 21% سود تعویض شد، تنها در سال 85، 200 هزار خودرو، یعنی 5 برابر کل دوران دولت قبل، خودرو فرسوده با وام 5 میلیون تومانی و با 7% سود تعویض گردید و در سال جاری نیز 300 هزار خودروی فرسوده از رده خارج خواهد شد.

ب) گاز سوز کردن خودروها و صدور کارت هوشمند سوخت

دولت نهم برای کاهش مصرف بنزین، بیش از 400 هزار خودرو را گازسوز کرد و در سال جاری نیز 500 هزار خودرو گازسوز می‌شوند و حال آنکه مجموع خودروهای گازسوز شده قبل از سال 85، جمعاً 110 هزار خودرو بوده است با توجه به برنامه دولت برای گازسوز کردن همه خودروها دولت نهم پیش بینی کرده است که در سال 1390 دیگر نیازی به مصرف بنزین در کشور نباشد.

دولت همچنین به منظور منطقی کردن مصرف بنزین و جلوگیری از قاچاق سوخت، برای تمامی خودروها و موتور سیکلت در سال جاری کارت هوشمند سوخت صادر کرده است که به اعتقاد کارشناسان اقتصادی گامی مهم در کاهش مصرف بنزین و منطقی کردن آن محسوب می‌شود.

7) واگذاری سهام عدالت به اقشار مستضعف

بعد از برنامه‌ریزی دولت برای رفع تبعیض و کاستن از فاصله طبقاتی، در اولین سال از اجرای سهام عدالت، 2650 میلیارد تومان به مستضعفین واگذار گردید که از این رقم 2300 میلیارد تومان از سهام عدالت و 350 میلیارد هم از طریق فروش سهام در بورس انجام گرفته است و در ادامه این برنامه، در سال جاری و سال 87 رقم سهام واگذار شده به مردم به 60 هزار میلیارد تومان خواهد رسید.

8) فعالیت‌های عمرانی دولت نهم

در سال 83 مجموع کارهای عمرانی دولت 5 هزار و 750 میلیارد تومان بوده است در سال 84، دولت نهم 11 هزار و یکصد میلیارد تومان در فعالیتهای عمرانی هزینه کرد و در سال 85 به 13 هزار و 800 میلیارد تومان رسید. یعنی خدمات عمرانی دولت به مردم در سال 85، 5/2 برابر آخرین سال دولت خاتمی بوده است. برخی جزئیات فعالیت‌های عمرانی به شرح ذیل است:

-افزودن 10 میلیارد متر مکعب آب به ذخایر کشور با اتمام 20 سد در کشور.

-افزودن 5 هزار مگاوات برق در سال 85.

-افزایش بودجه عمرانی آموزش و پرورش در سال 85 به 120 میلیارد تومان یعنی 3 برابر میزان آن در سال 83.

-آسفالت کردن 10 هزار کیلومتر راه روستایی.

گفتنی است یکی از عوامل موفقیت دولت در افزایش خدمات عمرانی مبارزه با مفسدان اقتصادی، کاستن از هزینه‌های جاری دولت و سهیم کردن بخش خصوصی و جذب سرمایه‌های خارجی، تزریق 10 هزار میلیارد تومان به بنگاههای کوچک و زود بازده و پرکاری رئیس جمهور و مجموعه همکاران در هیأت دولت بوده است.

به گونه‌ای که رهبر معظم انقلاب در جمله از خدمات دولت چنین تجلیل نمود. «باید با دولت همراهی کرد و نباید دولت اصولگرای معتقد به مبانی انقلاب و به شدت در حال تحرک و خدمت به مردم، تضعیف شود». (8/3/86 در دیدار با نمایندگان مجلس شورای اسلامی)

عملکرد سال 85 نسبت به سالهای گذشته

ü    سهم نفت در بودجه در سال 83، 62.9 درصد؛ در سال 85، 52 درصد.

ü  نرخ بیکاری در سال 83، 12.3 درصد؛ در سال 85، 11.3 درصد (ظرف یک و نیم سال اخیر ایجاد نزدیک به 2 میلیون شغل).

ü  نرخ تورم در سال 83، 15.2 درصد؛ در سال 85، 13.6 درصد (میانگین 8 ساله دولتهای موسوم به اصلاحات 15.76 درصد و دولتهای موسوم به سازندگی 25.26 درصد).

ü  واردات در سال 83، 35.4 میلیارد دلار (33 درصد رشد نسبت به سال قبل از آن)؛ در سال 85، 41.4 میلیارد دلار (4.1 درصد رشد نسبت به سال قبل از آن).

ü    فاصله واردات و صادرات در سال 83، 27.5 میلیارد دلار؛ در سال 85، 25 میلیارد دلار.

ü    صادرات در سال 83، 7.6 میلیارد دلار؛ در سال 85، 16.3 میلیارد دلار.

ü    سرمایه گذاری خارجی در سال 83، 2.7 میلیارد دلار؛ در سال 85، 10.3 میلیارد دلار.

ü  تعداد مسکن روستایی ساخته شده در ده سال قبل از دولت نهم، 200 هزار مسکن؛ تعداد مسکن روستایی ساخته شده درسال 85، 200 هزار مسکن.

ü  حداکثر ساخت مسکن در سالهای قبل از دولت نهم، 690 هزار واحد درسال؛ حداکثر ساخت مسکن در سالهای 84 و 85، مجموعاً 2 میلیون واحد مسکونی (سالی یک میلیون مسکن).

ü    کل خودروهای فرسوده از رده خارج شده قبل از دولت نهم، حدود 40 هزار خودرو؛ در سال 85، 200 هزار خودرو.

ü  کل خودروهای گاز سوزشده قبل از دولت نهم، 110 هزار خودرو؛ در سال 85، بیش از 400 هزار خودرو (بعلاوه طراحی و تولید موتور ملی پایه گاز سوز).

ü  برنامه توسعه پالایشگاهی بطوری که با همین میزان مصرف کنونی، از سال 90 ایران صادر کننده بنزین خواهد بود.

ü   واگذاری سهام شرکت های دولتی به مردم، طی 15 سال قبل از دولت نهم، 3500 میلیارد تومان؛ در یک سال از دولت نهم، 2650 میلیارد تومان.

ü      رشد اقتصادی در سال 83، 5.1 درصد؛ در سال 85، 7 درصد.

ü   کل کارهای عمرانی در سال 83، 5 هزار و 750 میلیارد تومان؛ در سال 85، 13 هزار و 800 میلیارد تومان (2.4 برابر سال 83).

ü    پایان ساخت 20 سد و افزودن بیش از 5 هزار مگاوات برق در طول یک سال از عمر دولت نهم.

ü    آسفالت 10 هزار کیلومتر راه روستایی در یک سال از عمر دولت نهم.

ü  ساخت مدرسه در سال 85 بیش از دو برابر سال 83، بودجه عمرانی وزارت آموزش و پرورش در سال 86، 3 برابر سال 83.

ü               افزایش 4 برابری اعتبارات ورزش در دولت نهم