نسبت تکلیف و نتیجه در مکتب سیاسی اسلام
تبیین بیانات مقام معظم رهبری در دیدار دانشجویان
نسبت تکلیف و نتیجه در مکتب سیاسی اسلام
تکلیفگرایی و عمل به تکلیف یکی از محوریترین ابعاد رفتار فردی و اجتماعی معتقدان به یک آیین است و در این میان، در اندیشهی اسلامی نیز با توجه به چارچوب تربیتی دین مبین اسلام، به این مسئله توجه ویژهای شده است. در فقه امامیه، تکلیف را خواست شارع برای انجام دادن یا انجام ندادن امری دانستهاند که برآوردن آن خواست، مستلزم سختی و مشقتی است. این خواست شارع به صورتحکمبیان میشود و خطابی است که متعلق آن افعال مکلَّفین است. تکلیفمداری یکی از اصلیترین محورهای عمل مؤمنان در طول تاریخ بوده است و البته با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام اسلامی، مسئلهی تکالیف اجتماعی دینی نیز بسیار پررنگتر شده است. در عین حال، یکی از پرسشهای جدی که حول مسئلهی تکلیف و خصوصاً تکلیف اجتماعی مطرح است، حدود و ثغور آن و نسبت آن با مقولهی نتیجه است. به عبارت دیگر، آیا در عمل به تکلیف، توجه به نتیجهبخش بودن یا نبودن و کم و کیف آن لازم است؟ از جهاتی این بحث را میتوان با دوگانهی «هدف و وسیله»، که بحث بسیاری از متفکرین بوده است، نیز تطبیق داد.
چهارشنبه 27 اردیبهشت ماه سال جاری، تیتر یک روزنامهی اعتماد با عنوان «تقابل دو گفتمان؛ مطهری - آیت الله مصباح» به مطلبی اختصاص داده شده بود که نگارندهی آن میکوشید ضمن طرح ادعاهایی در خصوص عملکرد اصولگرایان، «مطهری» را به عنوان یکی از قطبهای اصولگرایی در مقابل قطب دیگر که شامل «آیتالله مصباح یزدی» و اطرافیان ایشان میشود، معرفی نماید. در این سوی ماجرا هم مطهری بیکار ننشست و به طرز عجیبی خبرساز شد. نطق میان دستور وی در صحن علنی مجلس در آخرین روز اردیبهشت ماه سال جاری چنان جنجالی بود که در تیتر یک رسانههای بیگانه جای گرفت. البته او به هیچ عنوان اشاره نکرد که اگر حقیقتاً به زعم وی سپاه در انتخابات دخالت نموده است، چگونه وی که خود را منتقد سپاه میداند، توانسته به مجلس راه یابد! بیشک نمیتوان این گونه روند مواضع و اقدامات را کاملاً تصادفی تلقی کرد. به نظر میرسد در ورای این تحولات، تحرکاتی وجود دارد که شاید در آیندهای نزدیک کار ویژهی اصلی خود را بیابد. در این یادداشت تلاش خواهد شد بخشهایی از این مسئله رمزگشایی گردد.
پس از پایان انتخابات حماسی مجلس نهم، که به خنثی شدن توطئه دشمنان انجامید، نطق ميان دستور علی مطهری نماینده تهران و برادر همسرِ علی لاریجانی، در صحن علني مجلس در آخرین روز اردیبهشت ماه سال جاری چنان جنجالی بود که در تیتر یک رسانه های بیگانه جای گرفت. بیش ترین جملاتی که مورد بهره برداری رسانه های بیگانه قرارگرفت به حملات او علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بر می گشت. او در جملاتی که نشان از ناراحتی بیش از حد او از رویکرد این نهاد انقلابی بود بدون هیچ گونه ارائه سندی سپاه را متهم نمود. البته او به هیچ عنوان اشاره ننمود که اگر حقیقتاً به زعم وی سپاه در انتخابات دخالت نموده است، چگونه وی که خود را منتقد سپاه می داند، توانسته به مجلس راه یابد! این ها در حالی است که رهبر فرزانه انقلاب می فرمایند: «عمل سپاه صرفاً نظامی نیست، عمل سپاه نظامی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی است.» حال باید پرسید به راستی چه کسانی از جنگ روانی علیه این نهاد انقلابی و تخریب سپاه سود می برند؟!
۵ سال پیش (۳۱اردیبهشت ۱۳۸۶) به همراه جمعی از فعالان بسیج دانشجویی دانشگاههای سراسر کشور توفیق یافتیم تا به محضر رهبرمعظم انقلاب رسیده و توصیه های مهم و راهبردی ایشان به دانشجویان بسیجی را به طور مستقیم استماع کنیم. اتفاقاً نکته جالبی که وحود داشت و دارد این است که آن دیدار، آخرین دیدار اختصاصی تشکل بسیج دانشجویی با حضرت آقا تا این لحظه بوده و به نظر می رسد برخی تأکیدات معظم له به فعالان این عرصه هنوز جای کار بسیاری دارد. القصه اینکه با مروری بر رویدادهای اخبر خصوصاً رقابت های انتخابات مجلس نهم و برخی حواشی که حول ان در بدنه نیروهای ارزشی شکا گرفت و نیز تحلیل هایی که روزهای پسا انتخاباتی ارائه می شود مروری دوباره بر برخی نکات کلیدی مورد اشاره معظم له در ان دیدار را لازم دیدم:
فتنهی 88 را میتوان یکی از پیچیدهترین چالشهایی دانست که در طول عمر سی و چند سالهی نظام اسلامی در مقابل انقلاب اسلامی ملت ایران طراحی و اجرا شده است. در طول 8 ماه نبرد نرم ملت ایران در مقابل نظام سلطه و اذناب داخلی آن (که شعلهی فتنه در حال فروکش کردن بود) و نیز ایام پس از آن تا کنون، تحلیلهای بسیاری از ماهیت، ریشهها و چرایی فتنهی 88 ارایه گردیده که هر کدام از زاویهای به این امر پرداخته و البته حایز نقاط ضعف و قوتی نیز است اما گمان میرود دقیقترین شناخت فتنهی 88 از آنِ کسی است که آن را پیش از وقوع و زمانی که فتنه در نطفه بود، شناخت و در موقع بروزش نیز به عنوان مهمترین مانع بر سر رشد و گسترش آن ایستاد و در آخر نیز با همراهی ملت این توطئه را ناکام گذارد. این شخص کسی نبود جز مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنهای(مدظلهالعالی). با این نگاه در این یادداشت کوشیده شده است تا برخی از زوایای فتنهی88 در نگاه رهبر فرزانهی انقلاب تبیین و تحلیل گردد.
چندی پیش بچه های یکی از نشریات دانشجویی آماتوری که در دانشگاه خواجه نصیر اخیرا راه افتاده درخواست مصاحبه ای در خصوص دومین سالگرد حماسه ۹ دی داشتند. با اینکه حدس می زدم باتوجه به تازه کار بودن اون بچه ها (هرچند که چندان همفکر هم نبودند!) خیلی گفتگوی جذابی از آب در نمی آید اما بهشون جواب مثبت دادم. همونطور که قبلا هم گفتم سوال ها بیشتر کلیشه ای و از جنس شبهات خیلی قدیمی (و به قول بچه ها خز!) بود و اون تا دوست مصاحبه کننده هم علی رغم داشتن قریحه و علاقه تجربه چندانی نداشتند و به خاطر همین خیلی مصاحبه جنجالی و دلچسب(!) از توش در نیامد. اما برای اینکه زحمات اون ها بی اثر نکنم و با توجه به اینکه نشریه شان هم پر مخاطب نیست، متن تنظیمی مصاحبه را در وبلاگ آوردم تا دیگران هم بخوانند. آنچه در ادامه می آید خلاصه ای از این گفتگوست: 
آغازین روزهای زمستان 1388، یعنی زمانی که بیش از شش ماه از برگزاری انتخابات دهم ریاست جمهوری گذشته بود، به خوبی علائم اضمحلال فتنه پس از انتخابات نمایان شده بود. دیگر از راهپیماییهای پرشور روزهای بعد از انتخابات خبری بود و نه تلاشهای «شومن» های خارج نشین فتنه گران برای سردادن الله اکبر شبانه اثربخش می نمود. بعد از شکست اقدامات فتنه گران در «طرح شعارهاي انحرافي در روز قدس» و «به خيابان کشاندن هواداران در 13 آبان»، روز 16 آذر نيز با حضور قاطع دانشجويان انقلابي و تسخير دانشگاه، به روز شکست فتنه گران سبزپوش تبديل شد و مشخص شد که تنها پايگاه به ظاهر باقي مانده براي فتنه گران(دانشگاه) نيز مدتهاست توسط حاميان انقلاب اسلامي فتح گرديده است.
جنبش دانشجويي به عنوان مجموعه اي كه خارج از صحنه مناسبات سياسي ناظري هوشمند و بازويي توانمند در تحليل و ارايه راهكارهاي كارشناسانه براي رخدادها و جريان هاي فعال سياسي كشور محسوب مي شود، نقش مهم و جايگاه ويژه اي در عرصه سياسي ايران اسلامي برعهده دارد. بر همين اساس لازم و ضروري به نظر مي رسد تا در روزگار كنوني ما جنبش هاي دانشجويي پخته تر و منسجم تر از گذشته ايفاگر نقش هاي محوري و كليدي مباحث سياسي در ابعاد داخلي و خارجي باشند.مقام معظم رهبري در ديدار خود با جمعي از دانشجويان نخبه و برتران كنكور وفعالان تشكل هاي سياسي و فرهنگي دانشگاه در سال ۱۳۸۷ برنخبه پروري سياسي در دانشگاه هاي كشور تأكيد فرمودند:«من حالا نخبه پروري سياسي را توصيه مي كنم و تأكيد مي كنم كه در بخش هاي تبليغات و صدا و سيما نخبه هاي سياسي و نخبه هاي اجتماعي بايد مطرح بشوند، ...»
جریان موسوم به دوم خرداد (که ترجیح می دهد خود را با نام اصلاحات بشناسد) تا پیش از انتخابات دهم ریاست جمهوری، شامل گرروهی از احزاب و گروههای رسمی کشور بود که برای تصاحب کرسی های انتخاباتی تلاش می نمود. اما در جریان این انتخابات و فتنه پس از آن گروهها و شخصیتهای شناخته شده این جریان تلاش نمودند تا برای بازگشت به قدرت بازی جدیدی تعریف کرده و روش های غیرقانونی و غیر مردمسالارانه را برگزیدند و بدین سان کشور را دچار فتنه ای عمیق نمودند. تا آن زمان که آتش فتنه شعله ور و بارقه های امید در دل اصحاب فتنه برای موفقیت این سناریو روشن بود، در میانه آنان کسی راهی جز نافرمانی مدنی را دنبال نمی کرد. اما با نمایان شدن اضمحلال فتنه در نیمه دوم سال 1388، زمزمه های دست یازیدن به راههای جایگزین شنیده شد. در این نوشتار خواهیم کوشید تا برخی راهبردهای جریان مدعی اصلاح طلبی را برای بازگشت به قدرت بررسی نماییم:
بررسی مولفه ها و شاخصه های شکل دهنده مناسبات بین المللی در سده بیستم و بیست و یکم از مهمترین مسائل مورد بحث و مناقشه نظریه پردازان این حوزه بوده است. تلاش برای کسب و بسط قدرت پایدار در جهان معاصر از اصلی ترین اولویت نظام های سیاسی حاکم بر دنیا بوده است و بر این اساس نظریه پردازان و راهبردشناسان نیز به این حوزه ورود پیدا کرده و ایده ها گوناگونی را مطرح نموده اند. امروز جدیدترین و جامع ترین نظریه در حوزه قدرت، «قدرت هوشمند» است که ترکیبی متوازن از قدرت سخت، نرم نیمه سخت (اقتصادی) است. بر این مبنا کشوری که دارای قدرت هوشمند باشد می تواند از ویژگی هژمونیک (رهبری و برتری) برخوردار گردد. نظام جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به مطالب مطرح شده و نیز بسترهای سرزمینی و فرهنگی، پتانسیل دستیابی به جایگاه اول قدرت هوشمند را داراست. بر این اساس است که نظام سلطه برای جلوگیری از تعالی جایگاه و بسط قدرت ج.ا.ا. در طول سه دهه از انقلاب اسلامی از ابزارهای گوناگونی در مقابل نظام اسلامی بهره گرفته است.
كتاب «افسون اشباح» با موضوع «واكاوي روند تکوین جريان تجديدنظرطلب در پروژه جنگ نرم» منتشر شد. با توجه به منویات و تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی به دانشجویان در خصوص وظایف اساسی آنان به عنوان «افسران جوان جنگ نرم» لازم می نماید تا دانشجویان با کسب و ارتقاء بصیرت خویش خود را برای حضور در پیکار نرم آماده تر سازند. اين كتاب به بررسي چگونگي تكوين و رشد جريان تجديدنظرطلب در سالهاي پاياني دهه شصت و آغازين دهه هفتاد و مباني نظري ديدگاههاي اين جريان و شناخت چهرههاي شاخص آن پرداخته است به افسران جوان جنگ نرم یاری خواهد نمود تا مصادیقی روشن از جبهه جنگ نرم از در سطوح مختلف آن بازشناسی کنند و برای مقابله با آن به تدبیر و طراحی بپردازند.
دانشجو به عنوان قشر پيشرو و آرمانگرا نقش موثري در پيشبرد تحولات اجتماعي دارد. با نگاهي به بيانات امام راحل(ره) پيرامون دانشگاه و دانشجو و توجه به فرمايش معظم له كه «دانشگاه مبدأ همه تحولات است» مي توان تا حدودي به اهميت اين جايگاه پي برد. از سويي جايگاه ويژه ديگري كه براي دانشجو مترتب است، جايگاه ويژه اي است كه در آينده سياسي اجتماعي فرهنگي علمي كشور خواهد داشت، با گذشت نسل ها، مديران و نخبگان جامعه، تغيير خواهند كرد و دانشجويان و دانش آموختگان امروز در جايگاه آنان قرار خواهند گرفت.
در اين روزها تمامي جهانيان نظاره گر خشم و انزجار ملت ايران نسبت به اهانت كنندگان به ساحت مقدس حضرت امام خميني قدس الله نفسه الزكيه بودند. ملت ايران بار ديگر شگفتي آفريد و با خلق حماسه اي ماندگار، به همگان نشان داد كه با روح خدا، خميني كبير پيوندي ناگسستني دارد و بر وصيت او كه فرمود: «پشتيبان ولايت فقيه باشيد تا به مملكتتان آسيب نرسد.» ثابت قدم و استوار خواهد ماند.
از فرداي بازگشايي دانشگاهها, آنگاه که ايجاد آشوب و بلوا به بهانه سالروز تولد سران فتنه سبز (موسوي، کروبي و خاتمي) با آشکار شدن دروغ بودن سالروز تولد آنها در ماه مهر بي ثمر ماند, همه نگاههاي فتنه گران براي همراه سازي دانشگاه و جنبش دانشجويي به روز 13 آبان دوخته شده بود. اما علي رغم تبليغات فراوان, فتنه گران با چشماني متعجب شاهد ناتواني عناصر نفوذي اين جريان در ساماندهي حداقلي بخشي از بدنه دانشگاه در روز 13 آبان بودند. حضور باشکوه ملت در اين روز حداقل فرصت را براي عرض اندام اين جريان گرفت و جز جمع چند ده نفره اي متفرق در برخي خيابانهاي منتهي به ميدان هفت تير تهران که اتفاقا اغلب آنها هم دانشجو نبودند, روز 13 آبان به روز ياس فتنه سبز مبدل گرديد.در چنين شرايط بغرنجي بود که تلاش همه جانبه سران داخلي و خارجي فتنه سبز براي ايجاد بلوا در دانشگاه در روز دانشجو در دستور کار کودتاگران قرار گرفت. مروري بر حجم تبليغاتي و ترفندهاي آنها ميتواند ميزان تلاش اين جريان براي به آشوب کشاندن دانشگاهها را براي مخاطبين ترسيم نمايد. فتنهاي که ميتوانست کالبد مغزمرگي شده فتنه سبز را براي مدتي ديگر زنده نگه دارد.
مدتی است افکار عمومی جهان بویژه ایران وآمریکا تحت تاثیر قدرت رسانه ای در یک حالت تناقض ناشی از رفتارهای دوگانه مقامات کاخ سفید در قبال ایران قرار گرفته است؛ اتخاذ سیاست های چند وجهی (تهدید و مذاکره) همراه با جنگ روانی از سوی کارگردانان دیپلماسی کاخ سفید، باعث ایجاد این وضعیت مبهم شده است.
مطالعه جریان رسانه ای تجدیدنظرطلب نشان می دهد این جریان در دهه دوم انقلاب رشد کرده و در دهه سوم انقلاب بسیاری از نیات خود را اجرایی می سازد. پیشینه حرکت رسانه ای تجدیدنظر طلبان به سال های پایانی دهه شصت باز می گردد. 
تحليل حوادث بعد از انتخابات براساس ديدگاه مقام معظم رهبري گوياي اين است كه حوادث رخ داده فتنه اي عميق عليه نظام اسلامي بود كه هر چند شعله هاي اين آتش فروكش كرد و ظرفيت بالاي نظام توانست آن را مهار كند اما هنوز كورسوهايي از آن در زير خاكستر پنهان است كه هراز چند گاهي ممكن است فتنه اي نيمه جان بر پا كند. در اين ميان كارسازترين حربه مهار آن، بنا به توصيه هاي رهبر معظم انقلاب افزايش هوشياري و بصيرت است. معظم له در تمامي بيانات و رهنمودهاي روشنگرانه ای كه در طول اين دوران جهت غلبه بر اين فتنه ها داشتند بر لزوم هوشياري وافزايش بصيرت تأكيد كردند. 
دشمنان انقلاب اسلامي روز به روز از الگوهاي پيچيده و مدرن تري در دشمني و توطئه عليه ملت ايران استفاده مي كنند. جابه جايي افكار عمومي درباره دوست و دشمن و اينكه خصم معاند را دوست و ياور تلقي كنند و دشمني هاي گذشته را به يك باره به فراموشي بسپارند، يكي از اين روشهاي فوق العاده پيچيده به حساب مي آيد.
یکی از محورهای اساسی بیانات رهبر معظم انقلاب که در هر دو دیدار اخیر ایشان بر آن تاکید شد موضوع مواجه ایران با جنگ عظیمی به نام جنگ نرم است. معظم له در دیدار با دانشجویان (4/6/88) واساتید دانشگاهها(8/6/88) به این مهم اشاره فرمودند ودانشجویان را افسران جوان جبهه مقابله با این جنگ واساتید دانشگاه را فرماندهان این جبهه معرفی کردند. تاکید معظم له بر خطر جنگ نرم در بیانات گذشته ایشان نیز به گونه های مختلف بیان شده است. تاملی در باب این تاکیدات نشان دهنده اعلان خطر رهبری از جدی شدن اقدامات دشمن در جنگ نرم علیه نظام اسلامی است.
تگاهی دوباره به اغتشاشات و حوادث پس از انتخابات نقش شاخصه های مهم در نا امن سازی فضای روانی و اجتماعی جامعه را پدیدار می سازد. با اندک دقتی نقش رسانه های استعماری بیگانه در تحریک به آشوب و اغتشاش و تشدید فضای بی اعتمادی روشن می گردد. در این میان نقش شبکه های ماهواره ای فارسی زبان، خصوصا شبکه بی بی سی فارسی از همه چشمگیرتر است. 
اگر موسوي از ابتدا ساختارهاي قانوني از جمله شوراي نگهبان را قبول نداشته است، آيا اساسا از ابتدا التزام عملي به قانون اساسي داشته ؟ بنابر نص قانوناساسي التزام به قانون اساسي از شرايط كانديداهاي رياست جمهوري است، با طرح اين مساله آيا نبايد در صلاحيت كانديداتوري موسوي ترديد كرد؟ از سوي ديگر اگر موسوي از ابتدا شوراي نگهبان را قبول نداشته چرا در انتخاباتي كه نظارتش بر عهده اين نهاد است وارد شده ؟ آيا فقط در صورتي به نظارت شوراي نگهبان اعتراض نميشود كه ايشان پيروز انتخابات باشند؟ آيا اين مساله را جز به نفاق و رياكاري ميتوان تعبير كرد؟ 
كتاب «افسون اشباح» با موضوع «واكاوي روند فراز و فرود جريان تجديدنظرطلب در ايران» منتشر شد.
اخباری که این روزها از حمایت برخی احزاب و جریانات هم چون مشارکت، مجاهدین انقلاب و کارگزاران از کاندیداتوری موسوی منتشر می شود و قرائنی که نشان دهنده قدرت عناصر این گروه ها در ستاد میر حسین است، ناخودآگاه ما را به یاد تجربه دوم خرداد1376 و بعد از آن می اندازد. به امید آن که یادآوری این تجربه بتواند ما را در انتخاب صحیح یاری کند در چند نوشتار آتی پرونده افراطیونی که امروز از موسوی حمایت می کنند را ورق خواهیم زد. 
بوي گل سرخ و عطر ياسمن آمد
تصوير سعيد امامي (معاون سابق وزير اطلاعات) پيش از آن كه در مطبوعات داخل كشور منتشر شود، توسط علي رضا نوري زاده در روزنامه هاي ضدانقلاب به چاپ رسيد. در قصه هاي شبيه هزار و يك شب افرادي مثل اكبر گنجي، عماد باقي و علي رضا نوري زاده تلاش مي شد با مطرح شدن نام سعيد امامي به عنوان طراح قتل هاي مشكوك، وزير سابق اطلاعات و سپس آقاي هاشمي رفسنجاني، حلقه هاي بالاتر تصميم گيري در اين اقدامات معرفي شوند. تاجايي كه چندي بعد در آستانه نامزدي آقاي هاشمي رفسنجاني براي انتخابات مجلس ششم، يك قاضي بلژيكي با تكيه بر همين ادعاها و براساس شكايت يكي از كمونيست هاي ضدانقلاب، حكم بازداشت او را با اتهاماتي مثل آدم ربايي، شكنجه، صدمات روحي و رواني و قتل، صادر كرد.
یکی از ابهام آمیزترین مسائل در خصوص چرایی پایان جنگ تحمیلی، مسأله علل پذیرش قطع نامه از سوی حضرت امام (ره) است. نگاهی به دیدگاه های امام (ره) آن است که ایشان در مقطع پذیرش قطع نامه در شرایط سختی به سر می برده اند که بنا بر مصالحی بسیاری از ناگفته ها آن روزها با مردم در میان نگذارده اند. ایشان در پیامی که به مناسبت سالگرد کشتار مکه صادر فرمودند به ناگفته های خود از مسأله پذیرش قطع نامه اشاره کرده و فرمودند: «اما در مورد قبول قطعنامه كه حقیقتا مسئله بسیار تلخ و ناگواری برای همه و خصوصا برای من بود، این است كه من تا چند روز قبل معتقد به همان شیوه دفاع و مواضع اعلام شده در جنگ بودم و مصلحت نظام و كشور و انقلاب را در اجرای آن می دیدم، ولی به واسطه حوادث و عواملی كه از ذكر آن فعلا خودداری می كنم، و به امید خداوند در آینده روشن خواهد شد»
اخباری که این روزها از حمایت برخی احزاب و جریانات هم چون مشارکت، مجاهدین انقلاب و کارگزاران از کاندیداتوری موسوی منتشر می شود و قرائنی که نشان دهنده قدرت عناصر این گروه ها در ستاد میر حسین است، ناخودآگاه ما را به یاد تجربه دوم خرداد1376 و بعد از آن می اندازد. به امید آن که یادآوری این تجربه بتواند ما را در انتخاب صحیح یاری کند در چند نوشتار آتی پرونده افراطیونی که امروز از موسوی حمایت می کنند را ورق خواهیم زد. 
نزديك دو ماه از اين انتخابات مرحله ساز گذشته بود كه عبدالكريم سروش در مقاله اي باعنوان «صراط هاي مستقيم ؛ سخني در پلوراليسم ديني مثبت و منفي» در مجله كيان شماره 36 ، همان ادعاهايي را درباره قرآن به ميان كشيد كه ده سال بعد به صورتي آشكارتر مطرح ساخت. او با بيان اين كه « آنچه كه به ما رسيده ( كتاب و سنت) نه همه آن است كه مي توانست باشد و نه خالي از آن است كه مي بايست باشد.» مدعي شد در صورت ادامه حيات پيامبر (ص) حجم قرآن بيشتر مي شد و نيز نوشت:« اينها همه نشان مي دهد كه دين وقتي وارد تاريخ مي شود تا چه حد تاريخي و بشري مي شود و تا كجا تحت تصرفات ذهني و عملي آدميان قرارمي گيرد و چه حجاب ها و غبارها بر آن مي نشيند و چه قطعه ها از آن بريده يا بر آن افزوده مي شود.» سروش سپس چنين تكان دهنده نتيجه گيري كرده بود:« برديني اين چنين نه بار بسيار مي توان نهاد و نه به نام آن كارهاي بسيار مي توان كرد. اين فروتني و كم ادعايي است كه همنشيني و هم سخني را مطبوع و ميسر مي سازد و راه را بر تحقق پلوراليسمي انساني و ديني مي گشايد.» او در اين مقاله آب پاكي را روي دست همه ريخت:« نه تشيع و نه تسنن و نه ديگر فرق و نه مسيحيت و ديگران هيچ كدام حق محض نيستند... اين نكته بديهي و منطقي اولا حق را از رنگ وارنگ غربي و شرقي و ارتجاع و مترقي نجات مي دهد و حق جويان را براي تحصيل و التماس حق از روي آوردن به هيچ قبله ودرگاهي منع نمي كند و ثانيا حق شناسان را به موزون كردن مستمر «حق» خويش با «حق هاي » ديگر امر و دعوت مي كند.»
او با لحني بغض آلود نسبت به رزمندگان هشت سال دفاع مقدس اظهار داشت:« افراد فاشيست، اقتدارطلب، پرخاشگران و آدم هاي ناكام بعد از جنگ چون شكست خوردند وعده هايي كه رهبر به آنان داده بود عملي نشد ناكام ماندند سرخورده شدند، مي بينند اعلاميه هاي آنان سرشار از آه و ناله است، حاكي از نامرادي و شكست است دست به خشونت مي زنند، آدم مي كشند. از تهاجم فرهنگي حرف مي زنند. اينها و رهبران آنها قول فتح كربلا را دادند. اما ناكام ماندند.»
اصلاح طلب؛ اصولگرا، اصولگرای اصلاح طلب و اصلاح طلب اصولگرا و... و ده ها واژه دیگر که امروزه برای معرفی و شناخت جریانات سیاسی به کار می رود، همه و همه واژه هایی هستند که در عین آنکه از نظر معنای تحت اللفظی واضح هستند، اما شناخت مفهوم حقیقی آن، نیازمند بررسی و مداقه بیشتر در رفتار جریانات سیاسی است. 
يكي از اين حوادث برداشته شدن و يا كم رنگ شدن خطوط و مرزهاي اعتقادي-سياسي مجموعه هاي اصلي جناح چپ مانند سازمان مجاهدين، دفتر تحكيم وحدت و كارگزاران با جريان هايي چون ملي گراها، ليبرالها و التقاطيون بود. بر همين اساس در جبهه دوم خرداد با گذشت زمان عناصر اين جريان هاي مخالف نظام ديني و ولايي و خط امام (ره) وارد شده و بسياري از رويكردها و عملكردهاي جبهه يا جريان نوظهور دوم خرداد با محوريت آقاي خاتمي در حوزه هاي مختلف و در پوشش شعارهايي چون جامعه مدني، توسعه سياسي و در نهايت اصلاحات، خبر از ورود به عصر تازه اي مي داد كه از آن عده اي با عنوان پايان انقلاب ياد كرده و افرادي چون «اكبر گاف(!)» در حاشيه كنفرانس برلين در مصاحبه با مجله اشپيگل آلمان با صراحت اصلاحات در حال انجام ايران را اينگونه تشريح كرد: «اصلاحاتي در ايران در حال انجام است... يعني از اين پس بايد [امام] خميني را درموزه تاريخ جست و جو كرد.»
موسوي با صراحت مي گويد به اينكه مشاور ارشد خاتمي بوده، افتخار مي كند و در دوره اصلاحات هيچ دغدغه اي نداشته است و دوران خاتمي را يك دوران درخشان ارزيابي مي كند. اين نزديكي هاي موسوي نسبت به دوران دوم خرداد -كه در آن تمامي اصول اساسي انقلاب و نظام اسلامي به چالش كشيده شد-، چگونه با رويكردهاي اصولگرايي قابل جمع است؟ آيا اين يك تناقض نيست؟ اگر هست، چرا؟ شايد بتوان گفت، اين تناقض را بايد پذيرفت تا در يك وضعيت غيرشفاف از همه طيف هاي جامعه رأي جمع آوري كرد و پيروز صحنه انتخابات شد!
اخباری که این روزها از حمایت برخی احزاب و جریانات هم چون مشارکت، مجاهدین انقلاب و کارگزاران از کاندیداتوری مهندس موسوی منتشر می شود و قرائنی که نشان دهنده قدرت عناصر این گروه ها در ستاد میر حسین است، ناخودآگاه ما را به یاد تجربه دوم خرداد1376 و بعد از آن می اندازد. به امید آن که یادآوری این تجربه بتواند ما را در انتخاب صحیح یاری کند در چند نوشتار آتی پرونده افراطیونی که امروز از موسوی حمایت می کنند را ورق خواهیم زد. 
خاتمي در تبليغات انتخاباتي خود تاكيد كرد:«ما نبايد به تشنجات بين الملل دامن بزنيم و رفتاري داشته باشيم كه در اين مورد شبهه ايجاد كند.» اين سخن كه حاوي نوعي اتهام تلويحي نسبت به رفتارسياسي جمهوري اسلامي بود، با حساسيت خاصي مواجه نشد. اولين موضعگيري خاتمي بعد از رياست جمهوري نيز با مضاميني مثل ابراز تاسف ازبدي هاي سياستمداران آمريكا در 50 سال گذشته در حق ايران و تحميل اهداف خود بر ديگر كشورها و اين نكته همراه بود كه مسئله ما با آمريكا ريشه دارتر از آن است كه به اين سادگي ( از طريق ديپلماسي فوتبال) حل شود . خاتمي در همين مصاحبه مطبوعاتي از سخن گفتن خود با مردم آمريكا در آينده نزديك سخن گفت. اندكي بعد مصاحبه كريستين امانپور خبرنگار سي ان ان با خاتمي اين امكان را فراهم ساخت. او در مواجهه با مردم آمريكا پيوريتن هاي مسيحي موسس تمدن آمريكا را با تعابيري همچون داراي بينش و منش سازگار با جمهوريت، دموكراسي و آزادي علاوه بر پرستش خدا ستود و از آبراهام لينكلن بنيانگذاركشور ايالات متحده آمريكا به عنوان «شهيد نامدار» ياد كرد. او ايده گفت وگوي تمدنها را كه پيش از آن مطرح ساخته بود جداي از رابطه سياسي دانست و از ديوار بزرگ بي اعتمادي ميان ايران و آمريكا سخن به ميان آورد كه ريشه در رفتارهاي نادرست دولت آمريكا دارد.
«فبشر عبادالذين يستمعون القول فيتبعون احسنه»
